ANDRZEJA KAPISZEWSKIEGO DĄŻENIE DO ZROZUMIENIA ŚWIATA OPARTEGO NA DIALOGU
Inspiracją do zwołania Konferencji Dialog na pograniczach kultur i cywilizacji jest twórczość naukowa i działalność społeczna profesora Andrzeja Kapiszewskiego. Postawa, dorobek, prace badawcze, orientacja intelektualna i duchowa profesora Andrzeja Kapiszewskiego podporządkowane były poszukiwaniu i wyjaśnianiu wszystkich zjawisk, które mogły służyć porozumieniu, koncyliacji, budowaniu obszarów integracji i dialogu międzykulturowego. Łącząc dyscyplinę i rygoryzm naukowy matematyka z postawą humanistyczną socjologa, wiedział, rozumiał i opisywał świat w kategoriach dialogu międzyludzkiego i międzygrupowego. Był optymistą a zarazem pozytywistą; budował, niedekonstruował; łączył, nie dzielił - dążył w opisie, wyjaśnieniu naukowym do odkrycia mechanizmów prowadzących do konstruowania wspólnych obszarów międzykulturowych i międzycywilizacyjnych, zwłaszcza interetnicznych i multirasowych w społeczeństwach opartych na integracji, nie zaś konflikcie.
Wśród autorów referatów znajdują się uczeni reprezentujący różne dyscypliny naukowe: socjolodzy, politolodzy, historycy, antropolodzy, kulturoznawcy. Płaszczyzny zainteresowań są także różnorodne: związane z Ameryką, Azją, ale i wszystkimi innymi rejonami świata -obszarami pogranicza kulturowego i cywilizacyjnego. Skład uczestników konferencji, jak również różnorodność prezentowanych referatów oddają interdyscyplinarność, rozległość oraz złożoność problematyki, której poświęcał się w swoich studiach i badaniach Naukowych profesor Andrzej Kapiszewski.
Znaczącą część jego twórczych, Naukowych poszukiwań obszarów międzykulturowej integracji poświęcona była stosunkom etnicznym i rasowym w Stanach Zjednoczonych. Można uznać profesora Andrzeja Kapiszewskiego za jednego z prekursorów systematycznych badań amerykanistycznych w Polsce. Problematyce tej poświęcone są jego liczne artykuły i co najmniej dwie rozprawy naukowe i monografie książkowe: Stereotyp Amerykanów polskiego pochodzenia (1978) i Asymilacja i konflikt (1984).
Badania i studia nad kwestiami etnicznymi w Stanach Zjednoczonych, w kraju i społeczeństwie tworzącym warunki integracji ponad podziałami etnicznymi, rasowymi i religijnymi, doprowadziły profesora Andrzeja Kapiszewskiego na pogranicze polsko-żydowskie. W sposób właściwy dla swojej natury badawczej i postawy intelektualnej, poszukiwał na tym pograniczu nie przyczyn i następstw konfliktów, ale przestrzeni porozumienia i zgody. Zobiektywizowanym następstwem jego orientacji poznawczej w kwestii stosunków polsko-żydowskich są dwie książki: Hugh Gibbon and Controversy over Polish-Jewish Relations After Word War I (1991) oraz Conflict Across the Atlantic: Essays on Polish-Jewish Relation In the United States during Word War I and In the Interwar Years (2004).
W latach 90. Misja dyplomatyczna zawiodła profesora Andrzeja Kapiszewskiego na Bliski Wschód, gdzie pełnił funkcję radcy MSZ, charge d’affaires i ambasadora w Zjednoczonych Emiratach Arabskich i Katarze. Wielkie pogranicze kultur i cywilizacji przyciągało uwagę nie tylko dyplomaty, ale głównie naukowca. Publikacje poświęcone temu kręgowi kulturowemu dotyczą nie tylko stosunków międzykulturowych stanowiących następstwo migracji, ale także przemian społeczeństw arabskich w procesach globalizacji: Native Arab Population and Foreign Workers In the Gulf States (1999), National and Foreign Workers and Expatrate. Population and Labor Dilemmas of the GCC States (2001), The Chagning Middle East. Selected Issues In Politics and Society In the Gulf (2006). Modern Oman: Studies on Politics, Economy, Enveronement and Cult of the Sultante (współpraca z Abdulrahmanem al-salim i Andrzejem Pikulskim). Wyłania się z nich obraz uczonego dążącego nie tyle do opisu, co do zrozumienia świata arabskiego, jednakże nie przez pryzmat podziałów i sprzeczności a tenedencji unifikacyjnych, integracyjnych oraz modernizacyjnych.
Profesor Andrzej Kapiszewski przedstawiał w swych dziełach wizje świata lepszego, doskonalszego, proponując tym samym optymistyczne interpretacje otaczającej rzeczywistości. Miał szczególnie rozwinięty instynkt lokowani się na pograniczach kulturowych, przez co sam stawał się ich uczestnikiem, rezydentem oraz wytworem. Promował globalną wizję świata opartego na porozumieniu, ugodzie, dialogu. Nigdy nie porzucał swej postawy opartej zarówno na wiedzy, jak i wierze w możliwość przezwyciężenia konfliktów etnicznych, rasowych, religijnych, zarówno o wymiarze lokalnym, regionalnym, jak i międzycywilizacyjnym, globalnym.
Był redaktorem dwóch kwartalników: Państwo i społeczeństwo (red. od 2003) oraz Krakowskie Studia Międzynarodowe (twórca i redaktor naczelny od 2004). To profesor Andrzej Kapiszewski nadał im międzynarodowy, intelektualny profil. W ostatnich latach swego życia stał się gorliwym i skutecznym inicjatorem studiów i badań nad wielokulturowością postrzeganą jako proces budowy równowagi, syntezy i ugody.
Nie sposób wymienić wszystkich dokonań profesora Andrzeja Kapiszewskiego na polu naukowej refleksji nad procesami integracji, asymilacji, uniwersalizacji kulturowej. Wszyscy autorzy referatów byli jego starszymi lub młodszymi kolegami, uczniami, towarzyszami jego naukowej i intelektualnej podróży życia.
To dzięki Niemu, znajomości z Nim, możliwości współpracy z profesorem Andrzejem Kapiszewskim, mogła zostać zorganizowana ta konferencja, nie tyle jako wyraz oczywistego uznania dla jego zasług w dziedzinie interdyscyplinarnych badań nad wielokulturowością, ale jako kolejne, aczkolwiek nie ostatnie, następstwo jego duchowej oraz intelektualnej obecności wśród nas.